Băn khoăn

Nếu như Hồn bướm mơ tiên (HBMT) là tiểu thuyết đầu tiên, thì Băn khoăn là quyển sau cùng của Khái Hưng viết. Hôm nay, tôi đọc trọn Băn khoăn, và sau cùng đã rã nó thành một mớ giấy vụn, như để giải nỗi băn khoăn trong lòng, dù hiệu quả chẳng là bao.

HBMT chỉ nói đến tình yêu thuần khiết, yêu nhau trong tinh thần mà không cần đoàn viên, còn ái tình của Băn khoăn đa dạng và phong phú hơn: đó là cái ái tình kiểu mẫu của Lan Hương với Cảnh, hoặc của Oanh và Bản; đó là ái tình vụng trộm, thỏa cái cảm giác bệnh hoạn được cắm sừng bạn của Cảnh và Liên, mà đỉnh cao của nó là cái ái tình của cùng hai cha con và một người phụ nữ tên Hảo.

Theo một người anh tôi quen, khái niệm tình yêu không xuất hiện trước Shakepeare. Và ở Việt Nam, tình yêu, theo nghĩa chân chính của nó, chưa xuất hiện cho đến khi phong trào thơ mới, cùng với tiểu thuyết của Tự lực văn đoàn ra đời.

"Cái ái tình của các cụ thì chỉ là sự hôn nhân, nhưng đối với ta thì trăm hình muôn trạng: cái tình say đắm, cái tình thoảng qua, cái tình gần gụi, cái tình xa xôi...". Đấy là câu Hoài Thanh - Hoài Chân dẫn lời ông Lưu Trọng Lư trong Thi nhân Việt Nam khi nói đến sự ảnh hưởng của phương Tây lên tâm hồn ta, trong ái tình nói riêng.

Nhưng nỗi băn khoăn ở đây của Khái Hưng rộng rãi hơn cái ái tình nhiều. Dù chỉ giới hạn không gian của tiểu thuyết trong tầng lớp tư sản, cũng như chỉ đề cập vài nét biến đổi xã hội, nhưng ta hiểu nỗi băn khoăn của tác giả chính là nỗi băn khoăn thời đại, "vì chúng ta vẫn chưa có một mẫu người mới, một xã hội mới được xây dựng trên một ý thức hệ Việt mới" (Dương Nghiễm Mậu).

Nhà giả kim, hay là cuốn sách của những biểu tượng

Tôi đọc Nhà giả kim khá muộn so với độ tuổi mà tôi cho là nên đọc nó. Nói là quá muộn vì tôi hầu như đã "nếm" mọi thứ Santiago trải qua trong cuộc "hành trình biểu tượng": ước mơ một cuộc sống với đàn cừu, từ bỏ đàn cừu tìm kiếm một cơ hội, bị gạt sach tiền, làm việc ở tiệm pha lê, tiếp tục cuộc hành trình, gặp gỡ nàng Fatima. Là muộn, vì cảm xúc quá đủ để tìm thấy mình trong văn, một chút thiếu thốn cảm xúc sẽ tạo nhiều cảm giác khơi gợi.

Xuyên suốt cuộc hành trình đi tìm mục đích cuộc đời của Santiago là một chuỗi các hình ảnh, sự kiện, nhân vật mang tính biểu tượng tiếp nối nhau: một chàng thanh niên ước mơ chu du thế giới với biểu tượng đàn cừu, tìm ra gợi ý về mục đích cuộc đời, từ bỏ vòng tròn an toàn, dấn thân, nỗi đau và sự bế tắc đầu đời, trong tử lộ tìm ra đường cứu sinh ở tiệm pha lê, tích lũy đủ để tiếp tục giấc mơ đi tìm mục đích cuộc đời, gặp phải những trở ngại tiếp theo, tìm ra được tình yêu lý tưởng, gặp "người dẫn dắt" cuộc đời mình và cuối cùng đạt được mục tiêu.

Vì mang một giá trị phổ quát như vậy, dễ đọc, dễ cảm với "trong văn có chất thơ" nên Nhà giả kim trở thành một quyển "nên tìm đọc" trong nhiều bảng xếp hạng.

Nhưng nếu sử dụng tiêu chí "dấu vết lưu lại" để đánh giá, tức là khi đọc xong một tiểu thuyết nó còn đọng lại trong tâm trí ta, ngự trị ở đó, thỉnh thoảng dày vò ta khi gặp ngoại cảnh cùng tần số, thì Nhà giả kim không phải một quyển tiểu thuyết hay, với cảm nhận riêng tôi. Cái cảm giác "trôi" tuột đi cả về cảm xúc, lời văn, nội dung là cảm giác khi tôi gập quyển sách lại.

Nhưng tôi vẫn vui lòng trả lời "Có" khi ai đó hỏi tôi có nên đọc Nhà giả kim hay không.

----------------------

Viết cho Góc sách - The Book Corner, với anh chủ dễ thương.

GĐ|11/10/16

Giá trị đồng tiền Việt

Tiền Việt có giá trị thấp hơn cả Lào và Campuchia? Tiền Việt chỉ có giá trị hơn tiền Zimbabwe mà thôi?

Tôi không tin thế.

Xe tôi bon bon tới góc ngã 3 CMT8 – Hòa Hưng thì cảm giác bánh sau như xì hơi. Góc ngã ba đấy là tiệm bơm bánh xe. Do khuất tầm, không thấy rõ bánh xe mình như thế nào, tôi hỏi chú ngồi cạnh tiệm đấy. “Rồi mềm, mềm, vào đây chú bơm ngay”, vừa nói lão vừa vội vàng lấy ống bơm. Tôi vọt xe ngay. Tắp vào đoạn đường trống kiểm tra thì lốp vẫn bình thường.

A! Hóa ra hai nghìn cụ minh cũng khiến con người ta luồn cúi, dối trá, lừa lọc nhau thế đấy. Chỉ hai nghìn cụ minh mà người ta bán đứt nhân phẩm bản thân rồi thì một trăm nghìn cụ minh, một triệu, một tỷ cụ minh mua được xiết bao? Vậy nên các nhà kinh tế cần thiết bổ sung thêm lương tâm, nhân cách như là một yếu tố cơ bản tác động đến giá trị đồng tiền, cẩn thận ăn giải Nobel chứ chả đùa.

Xét xã hội bấy giờ, con người ta bán rẻ cái nhân phẩm lắm. Mà nghĩ cho cùng, bán rẻ là do chỉ thấy cái lợi nhỏ mà quên cái lợi về sau lớn hơn, hoặc cái tai hại sau cái lợi nhỏ đấy.

Đèn đỏ còn vài giây nữa chuyển qua đèn xanh; họ cũng nỡ cướp đi cái quyền bình đẳng về thời gian lưu thông, mà không nghĩ rằng biết bao sinh mạng đã bị cướp đi vì lỗi cỏn con hai ba giây đấy.

Còn sinh viên thì sao? Những người kiến tạo nên tương lai vì tiếc ba bốn nghìn mà dùng thẻ sinh viên giả. Họ có nghĩ đến chỉ vài nghìn mà nếu bị phát hiện thì sẽ ảnh hưởng như thế nào tới danh dự, nhân phẩm mình không.

Có những kẻ nào, có dân tộc nào đáng chê trách như vậy không? Không. Chúng ta chỉ trách kẻ mạnh làm điều tiểu nhược. Những kẻ yếu hèn làm những điều hợp với tư duy và năng lực của chúng thì đáng thương hơn đáng trách. Thật đáng thương. Tôi nhớ lại lời cụ Phan Sào Nam:

“Có tời đâu tối mãi mà không sáng rư? Có người đâu ngủ mãi mà không tỉnh rư? À! Thế có. Xem hình thế gần đây năm mươi năm trở lại thiệt là tối mà không sáng, có một trời nước ta mà thôi. Ngủ mãi mà không tỉnh, có một người nước ta mà thôi.

Ai sẽ là con gà gáy sáng đánh thức mọi người?

Cũng như thủ dâm vậy, nó chỉ mang lại sự sung sướng ngắn ngủi trong hiện tại chứ không thể thay thế hoàn toàn việc làm tình được. Chúng ta muốn cảm nhận được cực khoái khi làm tình khi và chỉ khi chúng ta chịu đựng cảm giác rất đau đớn của lần đầu tiên. Việc chúng ta cần hiện tại là chịu đựng cơn đau đớn đấy để chuyển hóa từ trạng thái xã hội này sang trạng thái xã hội khác.

Xin theo trào lưu, dùng một câu mà tôi thấy cư dân mạng dạo rày hay dùng: “đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu…”.

GĐ, 13/11/2015

Bạn thân

Việc giao lưu bạn bè cũng tựa việc đọc sách vậy, tỉ như gặp gỡ, đàm luận với bạn uyên bác như xem quyển sách mới lạ, mạn đàm với bạn phong nhã như ngâm nga Đường thi, đàm đạo với bạn nghiêm cẩn như đọc sách thánh hiền, phiếm luận với bạn hoạt kê như say sưa tiểu thuyết.

Nhưng bạn thân ít khi nằm trong số đó.

Bạn thân có thể không thâm trầm như bạn uyên bác, không hào hoa như bạn phong nhã, không đạo mạo như bạn nghiêm cẩn, không hài hước như bạn hoạt kê. Nhưng, bạn thân, thật lâu không gặp được dịp ngồi lại bên nhau, tình cảm và câu chuyện vẫn đậm đà; bạn thân xa cách, nghe tin không tốt về nhau, nhất quyết phải xác nhận lại; bạn thân, gặp sự phải trái, dám thẳng thắn phân tích thiệt hơn mà không sợ sứt mẻ tình cảm.

Nếu ví tình bạn thân tựa việc đọc sách, thì bạn thân là một chương quan trọng trong sách hồi ký, do bản thân viết nên. Nếu ví tình bạn thân tựa việc uống rượu, thì bạn thân là loại rượu đế Gò Đen, tức không tao nhã, êm dịu như rượu Làng Vân, không cay nồng, dạt dào như rượu Bàu Đá, mà có mùi và vị vừa phải, càng để lâu càng trong và thơm.

GĐ, 04/9/2016

Hoài niệm và Buồn

This morning I smelt autumn outside; she wriggled in the window slit, woke me up, and whispered: "I'm here darling". I gently opened my eyes, "Fuck you, bitch, I'm sleeping" - said I.

__________

Phượng tàn dã quỳ nở hoa

Trời buồn man mác biết là thu sang

Hoài niệm, một động từ thường được ta gán cho gam màu vàng úa, màu của lá mùa thu mà ở đất Sài Gòn hai mùa mưa nắng không thể nào hiểu được.

Hoài niệm, một tính từ thường được ta áp vào loại cảm xúc man mác, chưa hẳn là buồn nhưng không vui lắm.

Khi tôi nói về hoài niệm thì thường khung cảnh chiều thu êm hiện ra với mây lãng đãng trôi và lá rụng xào xạc. Hay là khi ngồi ủ ê phía góc tối căn phòng trong chiểu rả rích mưa, thưởng thức ly trà gừng nóng hổi, đọc một quyển sách văn học cổ điển. Hoặc cũng có thể, là khi giam mình trong phòng kín, cạnh màn hé một khe vừa đủ để thấy mưa rơi bên ngoài, ngân nga du dương khúc "Bản tình cuối" với giọng hát Tuấn Ngọc. Tôi hòa nỗi buồn của mình vào thứ chất lỏng đắng đắng chát chát của ly cà phê và thả nó ra cùng với làn khói trắng.

Hoài niệm của mỗi người là một bức tranh với nội dung và hình thức khác nhau tùy vào tâm tính và ký ức, nhưng đều có chung gam màu cũ kĩ của dòng thời gian.