Chuyện linh tinh (1)

Bệnh hoạn nằm cả ngày, ngóc đầu dậy ăn được miếng cháo mà cũng nuốt không ngon vì 2 lẽ:

1. Chuyện vỉa hè

Bọn nào bảo chuyện vỉa hè dễ bỡn ông Hải chỉ làm đúng chức năng nhiệm vụ mà làm gì tung hê thì nói thật là... bọn chả biết mẹ gì.

Vỉa hè nếu chỉ đơn thuần là một không gian công cộng thì sẽ chẳng có gì đáng nói nhưng ngoài ra, nó còn là không gian kinh tế, không gian văn hóa; việc làm sạch đẹp nó trông một vài giờ thì dễ, nhưng để “dọn” nét văn hóa đặc trưng hơn trăm năm ở Sài Gòn (vỉa hè ra đời khoảng năm 1860), công ăn việc làm của 30% dân số, và là một nguồn cung ứng thực phẩm quan trọng (số liệu lấy từ bài báo Người Đô thị phỏng vấn GS. Annette Kim) mới là chuyện đáng bàn.

Những động thái vừa qua của UBND quận 1 tôi cho là những bước đi đầu tiên hợp lý trong việc tổ chức lại không gian công cộng. Nó đã làm được 2 điều quan trọng nhất nếu muốn giải quyết một vấn đề trong đô thị: quyết tâm chính trị cao độ và sự đồng thuận của người dân trong thực thi.

Vấn đề tiếp theo mà quận 1 cần giải quyết (một cách lâu dài) là các phát sinh ra từ việc dọn dẹp vỉa hè đó như thế nào: kế sinh nhai, tổ chức lại việc bán hàng rong, cơ sở hạ tầng đảm bảo, công tác quản lý kiểm tra… Điều đó chờ hạ hồi phân giải.

2. Chuyện nhìn nhận lại vai trò triều Nguyễn

Việc bị phủ nhận vai trò trong lịch sử của triều Nguyễn có nguyên nhân chính là việc nó được chính quyền Sài Gòn dựng nên thành một lực lượng tinh thần trong mặt trận chống cộng, điển hình là các chiến dịch tố cộng diệt cộng mang tên các danh tướng triều Nguyễn như Trương Tấn Bửu, Thoại Ngọc Hầu,...

Từ 20 năm trước, việc nhận thức lại vai trò của triều Nguyễn đã manh nha với công trình đầu tiên là bộ Địa chí Thành phố Hồ Chí Minh; vậy mà đến bây giờ khi nhắc đến chuyện đó, cứ như còn nóng hôi hổi ngày hôm qua.

Chối bỏ lịch sử cũng chính là góp phần tạo nên lịch sử. Lịch sử triều Nguyễn chưa tổng kết đúng đắn và toàn diện được, trong khi bây giờ viết về thời đại này, các học giả nước ngoài (Tsuboi, Li Tana, Keith Weller Taylor…) đã vượt qua ngay chính những người trong nước thì e là tiền đồ học thuật chẳng mấy sáng sủa.

Chú thích ảnh:

(Ảnh 1: Mất độ sử dụng vỉa hè khu trung tâm (cũ) của TPHCM lấy từ thư viện SLAB)
(Ảnh 2: Hình chụp trước đền thờ Long Vân Hầu Trương Tấn Bửu, đường Nguyễn Thị Huỳnh, Phú Nhuận)

Tư Nhép

Khoảng hơn 10 năm trước là giai đoạn hoàng kim của 2 câu lạc bộ Gạch Đồng Tâm Long An và Hoàng Anh Gia Lai khi cả hai đội thay phiên giữ cúp 4 mùa liên tiếp từ 2003 – 2006.

Những trận đại chiến nảy lửa với một bên là bộ đôi tiền vệ xuất sắc nhất Việt Nam bấy giờ Tài Em – Minh Phương cùng với Santos trấn giữ khung thành và anh em nhà Rodriguez ở phía trên; bên kia là bộ ba người Thái Lan bay: Kiatisak – Dusit – Tawan, sau này là Thonglao.

Trận đầu còn là dịp để 2 ông bầu chịu chơi nhất V-league thể hiện đẳng cấp khi mà họ sẵn sàng chi số tiền thưởng cho một trận thắng còn cao hơn cả chức VĐQG. Nói không ngoa, derby Việt Nam hồi đó còn được gọi bằng cái tên hết sức đơn giản: Gạch – Gỗ.

Nhưng tất cả chỉ là sự hào nhoáng của giới truyền thông. Đằng sau đó, ít người biết về một gã đàn ông, người đã đứng sau giúp đỡ Gạch thủ lấy lại cân bằng trong cuộc sống sau những trận chiến khốc liệt đó.
---------------------
(20h: chuyến bay chở GĐTLA sau trận đấu ở sân Chi Lăng về đến Tân Sơn Nhất)

Một giờ sau, dàn xế của những Tài Em, Minh Phương, Quý Sửu,… đã đậu đặc lừ trước quán.

“Đó, chỗ đó đó, bọn nó đậu xe ở đấy, còn bọn nó ngồi nhậu ngay chính chỗ tụi mày đang ngồi hiện giờ luôn, cỡ chục cái bàn. Tụi nó ghé đây toàn gọi trước một tiếng, cua ghẹ gà heo nhím chó gì chỉ cần gọi trước một tiếng, dù có lên rừng xuống biển, anh Tư vẫn lo cho tụi bây đầy đủ mồi màng!”

“ĐM! Bọn nó uống khiếp, một thằng đâu cỡ cả thùng!”

Gã đàn ông đầu bạc trắng với giọng khàn khàn kể lại.

Hơn 25 năm lái xe dọc Bắc ngang Nam đủ để lão có một vốn sống dồi dào, phong phú từ chế nhạc bài Anh Ba Khía “Quán của tao đặt tên anh Tư Nhép, món ngon rất nhiều giá lại rất bình dân.” đến Đường thi:

“Tửu phùng tri kỷ thiên bôi thiểu

Bia uống mềm môi ai trả tiền?”

Mồi bén, giá bình dân giữ khách một, thì cái tính hào sảng, nghĩa khí đúng chất Nam Bộ; ăn nói bặm trợn, phóng khoáng mà vui vẻ, nhiệt tình là thứ giúp lão giữ khách lâu dài.

Ngồi với lão lâu lâu nghe lão đâm cho hơi vọng cổ, hay kể chuyện quá khứ y như phim kiếm hiệp, trận túy lúy nó cứ sảng khoái, rộn ràng.

“Bây giờ, bọn nó thỉnh thoảng vẫn ghé tao, như thằng Minh Phương đâu làm HLV trên Bình Phước, hôm rồi trốn đội ra đây ngồi với tao, vậy là tao vui rồi!” – Lão nói khi đã ngà ngà, giọng đượm chút buồn tuổi già.

GĐ,18/2/17

Nữ nhà báo và Quy hoạch sư trưởng thành phố New York

Robert Moses chưa từng giữ bất kỳ chức vụ chính thức nào trong bộ máy hành chính thành phố New York. 13 cây cầu, 2 hầm chui, 669 km đường xa lộ, 658 sân chơi, 10 hồ bơi công cộng khổng lồ, 17 công viên xây mới, cải tạo vô số công viên cũ (nhờ ông mà quỹ cây xanh TP tăng thêm hơn 1 triệu ha), 150.000 nhà ở; thúc đẩy xây dựng vận động Shea, trung tâm nghệ thuật Lincoln và tòa nhà Liên Hiệp Quốc, đó là những gì ông làm được dưới vai trò cố vấn 7 đời thống đốc. Người ta nói đùa rằng Moses không làm việc cho các thị trưởng và thống đốc, mà họ làm việc cho ông.

Tham vọng của ông là biến New York thành một thành phố hiện đại bậc nhất, và không thể phủ nhận rằng New York của ngày hôm nay là New York của Moses; không có Moses, New York không thể trở thành "thủ đô" của thế giới như hiện tại. Chỉ với vài nét bút, ông có thể di dời cả ngàn hộ dân cư và nhường chỗ cho các con đường trong bản thiết kế của mình.

Jane Jacobs, chuyển đến New York năm 18 tuổi với tấm bằng trung học và chứng chỉ hành nghề tốc ký, là một người phụ nữ bình thường, một người vợ, một người mẹ, một nhân viên bình thường ở tòa báo chuyên viết về cuộc sống đô thị.

Bà và con trai sống ở khu Greenwich Village, nơi mà Moses và các đồng nghiệp xem không khác gì một khu ổ chuột và cần phải phá bỏ 14 dãy nhà tại đó để xây dựng các khu chung cư cao tầng; đồng thời, xây dựng 4 làn đường cao tốc xuyên qua quảng trường Washington, nơi bà và con trai thường dạo chơi. Đó là một phần trong dự án quy hoạch lại New York.

Với óc quan sát tinh tế, bà đã nhận ra các vấn đề của chính sách quy hoạch trong thời điểm đó chỉ dựa trên số liệu, và tính thiếu thực tế trong quan sát, cũng như các nguyên tắc, phương pháp quy hoạch hiện tại không quan tâm đến các cộng đồng nhỏ, tính xã hội hay văn hóa khu vực.

Bài báo “Downtown is for People” (Trung tâm là của người dân) của bà đăng trên tạp chí Fortune 1958 ngay lập tức nhận được sự ủng hộ từ các nhà xã hội học và đặc biệt là từ phía người dân. Nó như một cái tát vào cộng đồng quy hoạch, đặc biệt là Moses.

"If the downtown of tomorrow looks like most of the redevelopment projects being planned for it today, it will end up a monumental bore. But downtown could be made lively and exciting -- and it's not too hard to find out how." (Trích đoạn mở đầu bài báo “Downtown is for People”).

Tạm dịch: “Nếu như khu trung tâm của ngày mai trông giống như hầu hết các dự án cải tạo được đề ra ngày hôm nay, nó sẽ kết thúc như những tượng đài của sự nhàm chán. Nhưng khu trung tâm có thể được tạo ra tràn đầy sức sống, thú vị, và không quá khó để tìm ra cách thực hiện”.

Dự án vấp phải sức cản; Moses, vốn không quen với thất bại, tức giận lao vào phòng làm việc và hét toáng lên: "Không có ai chống lại dự án này cả. Không ai, không ai, không một ai, ngoài một mớ các bà nội trợ!".

Nhưng Moses chưa dừng lại. Một dự án mới mang tên Lower Manhattan Expressway (Cao tốc Hạ Manhattan) với 10 làn xe xuyên qua khu SoHo (là một quần thể dân cư được xây dựng từ thế kỷ XIX, với kiểu kiến trúc đúc sắt đặc trưng và nổi bật nhất New York) được lên kế hoạch chi tiết.

Và dĩ nhiên, một lần nữa, Jane Jacobs không thể đứng bên lề. Cùng với vài người có tiếng nói, bà thành lập một Ủy ban phản đối dự án, cũng như vận động, kêu gọi người dân cùng phản đối.

Trước sức ép lớn từ công chúng và dư luận, một phiên họp được tổ chức khẩn cấp nhằm cân nhắc sự cần thiết của dự án. Sau sáu tiếng họp, toàn thể hội đồng thống nhất loại bỏ dự án đường. Chàng David tí hon đã chiến thắng gã khổng lồ Goliath.

Chính nhờ sự kiện gây chấn động này, một tác phẩm đã ra đời, với "những tư tưởng đã gây chấn động những tư duy quy hoạch truyền thống vào thời điểm đó trên thế giới" (Quy hoạch gia Nguyễn Đỗ Dũng). Quyển sách đó là The Death and Life of Great American Cities (Cái chết và Cuộc sống của những thành phố lớn nước Mỹ).

Bà viết trong Lời giới thiệu quyển sách: "Tôi sẽ chủ yếu viết về những thứ hết sức bình thường, ví dụ như, loại đường phố nào thì an toàn, loại nào thì không; tại sao một số công viên thật tuyệt vời, số còn lại đầy cạm bẫy chết chóc, tại sao một số khu ổ chuột vẫn tiếp tục là một khu ổ chuột, còn một số khác có thể tự cải tạo dù gặp phải các thách thức về tài chính và chính quyền....”.

“Tạo ra một thành phố như mơ thật đơn giản. Nhưng để xây được một thành phố thực sự đáng sống đòi hỏi trí tưởng tượng”. - Jane Jacobs.

Về chốn quen cũ

Tắp xe lên lề đường, hãm phanh, dừng xe. Tôi mở cốp, lấy trong xe một điếu thuốc, và với một động tác nhanh nhạy quen thuộc, điếu thuốc đã bắt lửa trên môi tôi. Tôi kéo hơi đầu tiên thật sâu rồi từ từ nhả ra làn khói trắng xóa. Với một động tác nhanh nhẹn khác, tôi chộp lấy cuốn sổ và cây bút, loại bút kiến trúc độ dày nét 0,1. Tôi muốn chép lại cảm xúc này ngay bây giờ, vì tôi sợ thằng trí trong thằng Trí sẽ phản bội tôi ngay sau cái thời khắc hiện tại.

Viết lách, có thể là nghiệp của kẻ cầm bút, là con điếm mà thằng bồi bút lôi lên giường làm tình ngày đêm khi hắn có nhu cầu, là sở thích của kẻ mang tinh thần bệnh hoạn,... Nhưng thiên tính của nó thì mãi không thay đổi: giãi bày những chất chứa trong lòng.

Tôi trở lại đấy vào một tối trời mưa không nặng hạt, nhưng đủ làm cả người run lên vì lạnh, cái lạnh của nước mưa thấm qua áo vào da thịt. Đã thấy mây đen vần vũ từ xa, nhưng cả cái vô thức lẫn hữu thức đều bắt buộc bản thân không thể dừng xe quay đầu lại.

Cũng như yêu một cô gái, không phải vì cổ đẹp, xinh hoặc thông minh; là bởi những tính chất đó mang tính phổ quát, tức có rất nhiều cô gái có những tính chất trên; điều quan trọng chính là cảm giác, cái đặc thù mà cô gái đó mang lại cho ta, cái cảm giác mà không một cô gái nào khác có thể mang đến cho ta, chỉ riêng nàng mà thôi. Về cảm giác đó, ở những người khác nhau là không giống nhau. Về góc phố quen cũng vậy.

Góc phố quen, nơi tôi có thể lựa chọn vào một cafe DJ phù phiếm gọi một ly Long Island, trong ánh đèn mờ ảo làm lộng lẫy, lung linh những đường cong căng mộng, đầy nhựa sống hoặc thưởng thức một ly trà nghi ngút khói ở một trà quán đậm chất Huế với nhân viên nữ trong tà áo dài tím đằm thắm hỏi:"quỵ khạch dùng chi ạ?", hay thông thường nhất là một đĩa chân gà, hai chai bia ở một quán lề đường, quán không tên mà tôi thường gọi quán anh bê đê.

Tôi rẽ xe vào chốn không gian phù phiếm. Đó không phải tâm tính của tôi, mà bởi chỉ vì nơi đó có sự hòa quyện quyến rũ giữa hai mùi hương sứ trắng và cau trắng, từ ngôi biệt thự kín cổng cao tường tọa lạc tại địa chỉ số 9 đường CL. Cái cảm giác dễ chịu hoàn toàn, trong làn sương ẩm của cơn mưa vừa tan, hòa quyện thành một thể hơi hoàn hảo, dìu dịu đưa nhẹ vào mũi, làm thân thể nhẹ nhàng, thanh thoát, trầm mặc.

Dừng bút vì nó không còn mực, và đôi môi thì đang bỏng rát khi tàn thuốc đã cận kề. Tôi châm thêm một điếu nữa, và rút từ cốp cây bút chì. Tiếp tục, vừa ngồi trên xe vừa viết, dưới những giọt mưa vương trên lá, rớt xuống và tiếng nhạc từ quán cafe Pha Lê đối diện đang xập xình.

Tôi bắt đầu quan sát xung quanh vì bên trong đã trống rỗng. Chín trên mười chiếc xe gần nhất tôi thấy là có hai người, có nam có nữ. Vẫn như ngày xưa, nơi đây không dành cho những kẻ cô đơn, lạc lõng. Nhưng biết làm sao, cái cảm giác lạc lõng cho tôi nhiều cảm giác mà tôi vẫn đang thích thú tận hưởng, dù trong một vài khoảng, nó làm tôi đau nhói.

Hai kẻ đi bộ ngược lối nhau, nhưng đều nhìn tôi với cùng đôi mắt lạ lẫm. Quần kaki, áo sơ mi dài tay cài nút, mang giày tây, một kẻ đang ngồi ghi chú những dòng gì không rõ ràng, vì chữ hắn xấu quá.

Bên kia đường, ba bạn trẻ, một nam hai nữ, vừa dừng xe để thảo luận xem nơi đâu ăn chơi gần và ngon. Bụng tôi thì cồn cào, réo rắt, đòi hỏi phải chiều lòng nó. "Mày đợi tao tí đã", tôi vỗ ve nó, an ủi.

Tôi chọn ra ngoài, để thấy vật đổi sao dời, để lắng nghe âm thanh cuộc sống, để hít thở không khí có lẫn mùi hương quen thuộc, để tiếp xúc với thế giới. Tôi chọn ra ngoài để từ mắt thấy, tai nghe, tôi lại nghĩ, tôi cảm giác, hoài nghi, vui sướng, ưu sầu, lo toan, dằn vặt, mặc cảm,... để tôi thay đổi cái tinh thần hai màu đen trắng của mình, để tôi biết mình còn hiện hữu với thế giới này.

Điều ưng nhất từ khi chuyển trọ

Từ khi chuyển nhà trọ, khoản mình ưng nhất chính là cafe. Quán cafe dạng take away cuối con đường nhỏ nhỏ xinh xinh và bình yên trong một quận rộng lớn, náo nhiệt như Bình Thạnh.

- Từ chỗ mình ra chỉ cách vài bước chân, thuận lợi thứ nhất.

- Quán nhỏ, đa số là khách quen nên uống vài lần thì xem như biết hết mặt nhau. Giữa Sài Gòn rộng lớn, điều này xem như cái hay thứ hai.

- Anh chủ quán thì thôi rồi, xăm đầy mình nhưng luôn hài hước, và rất ư là thích móc họng khách hàng :)). Khách thường nói đùa:"Hiếu ơi, mày bán cafe rồi còn bán cần câu chi vậy? Móc họng khách quài mạy" Hehe !

- Là khách quen, đôi khi mình ngồi hằng giờ, kỉ lục là 12 tiếng liền. Mỗi khi có công việc, cả việc công hay việc tư, mình đều chọn nơi này làm "điểm tập kết". "Alo, em/bạn/mày/... tới coffee chỗ abcxyz nha", kiểu thế.
- Như đã nói ở thuận lợi thứ hai, nơi này có rất nhiều thành phần, trong đó có khá nhiều trí thức. Thỉnh thoảng, chỉ cần ngồi uống cafe và rít điếu thuốc, nghe họ nói chuyện, mình cảm thấy như "thâu tóm hết tình hình thời sự trong nước và quốc tế" :)).

Nhà trọ đã lắp wifi, nhưng mình vẫn thường ra đây, thứ nhất là để cafe và thứ hai là để có động lực làm bài tập hơn (ở nhà nằm ườn hay bị ngủ quên lắm). Thi thoảng, mình vẫn nghĩ, dù hơi cực đoan, không dùng cafe và hút thuốc là một thiếu sót lớn của đời sinh viên.

Ghi chú này là để kể một nét khái quát về tháng đầu tiên chuyển trọ. Ông bà ta đã nói "an cư rồi mới lạc nghiệp", tháng đầu tiên xem như đã ổn định, tạo tiền đề cho năm học cuối cùng đời sinh viên, hết sức gian nan và lắm biến chuyển.

BTh, 22/9/2014

Địa danh Thủ Đức

Dành cho những ai đã, đang và sẽ sinh sống, học tập tại đây một năm, hai năm, ... hoặc đã lâu năm. Thiết nghĩ, đã ở, làm việc tại nơi đâu thì nên rõ về nơi đấy, để không mang tội là bất kính với bậc tiền nhân.

Có nhiều nguồn về địa danh Thủ Đức. Nếu bạn tìm trên wikipedia sẽ thấy nguồn rằng: một ông tướng tên Đức trấn thủ thành nên từ đó gọi là Thủ Đức. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của bản thân, tích này có phần chính xác hơn; và trong tạp chí Xưa và nay cũng có đề cập đến tích này. Ông Tạ Huy (Tạ Dương Minh), hiệu là Thủ Đức, người Minh Hương, lánh nạn đến khu vực này, khai khẩn, lập ấp và xây chợ, đặt tên chợ theo tên hiệu Thủ Đức (ở Sài Gòn, chợ - yếu tố "thị" kinh tế, đi đầu rồi mới tới yếu tố "thành" hành chính). Từ một làng nhỏ, nay, khu vực này trở nên rất sầm uất. Nếu bạn muốn hiểu từ "biệt thự của đại gia" là thế nào thì không chỗ nào phù hợp hơn khu vực Công Lý, Độc Lập, Tự Do, Bác Ái, ... cặp đường Võ Văn Ngân. Công lao người xưa, phải suy và ngẫm.

Trong ảnh: mộ tiền hiền Tạ Dương Minh (xưa, tiền hiền thường là những người có công khai khẩn đất hoang, được vua sắc phong, được nhân dân lập nơi thờ phụng để tưởng nhớ). Từ đầu hẻm ngay KFC trên đường Võ Văn Ngân, đi thẳng gặp ngã quẹo đầu tiên rẽ trái, đi tới một ngã 3 nữa thì trên vách tường bên trái có bảng chỉ dẫn, đi thẳng tiếp sẽ gặp. Chỗ này cách nhà trọ chỗ mình 2 phút đi bộ, nhưng sống ở đây gần 3 năm rồi mới có dịp viếng. Âu cũng là cái sự chung ở đời, khi mỏi gối chồn chân, nơi nao gắn với tuổi thơ không lo nghĩ là cái đích cuối cùng của cuộc đời.

Khi đi trẻ, lúc về già

Giọng quê vẫn thế, tóc đà khác bao.
Trẻ con nhìn lạ không chào
Hỏi rằng : Khách ở chốn nào lại chơi ?

(Hồi hương ngẫu thư - Hạ Tri Chương, Phạm Sĩ Vĩ dịch)

LCĐ,19/6/2014

Vân Đường phủ

Đây là nhà cụ Vương Hồng Sển, tọa lạc ở số 9/1 đường Nguyễn Thiện Thuật, Bình Thạnh, TPHCM. Nhà kiểu năm gian hai trái (chái, kiến văn hạn hẹp, chưa phân biệt được nghĩa), mái lợp ngói âm dương, diện tích áng chừng 15x20m, các chi tiết được chạm khắc rất tinh vi và làm bằng gỗ quý, nhiều chi tiết có tuổi hơn trăm năm (còn được gọi là Vân Đường phủ, Vân Đường là bút hiệu của cụ). Nhưng giờ đây, sự thiếu hiểu biết của con cháu cộng với sự tắc trách của những người có trách nhiệm đã làm ngôi nhà hoang tàn, điêu linh. Những người ở độ tuổi như mình chỉ có thể hoài niệm về một ngôi nhà Nam Bộ cổ qua những hình ảnh xưa.

Trong ảnh là sân trước ngôi nhà hiện tại dùng làm chỗ để xe cho quán nhậu sau nhà. Chủ quán này là chị Vương Hồng Liên Hương, cháu nội cụ. Khi mình xin vào trong nhà tham quan thì thái độ chị không hài lòng cho lắm, mình gọi đĩa sò rồi viện cớ xin đi vệ sinh, lẻn ra sau để chụp một số ảnh. Hẹn một dịp không xa sẽ trình bày rõ ràng hơn những giá trị kiến trúc cổ xưa trên mảnh đất Sài Gòn.

BiTh,28/4/2014

Lăng Võ Di Nguy

Võ Di Nguy là tướng theo phò Nguyễn Ánh từ những ngày đầu. Có lẽ, ông là vị tướng giỏi thủy chiến nhất, sau Nguyễn Văn Trương (1 trong Gia Định ngũ hổ). Ông lập nhiều công lao, sau tử trận do "bị một phát đạn bay đầu liền" trong trận đánh ở cửa Thị Nại. Ông được chôn cất ở Thế Miếu (nằm góc Tây Nam Hoàng thành Huế, nơi thờ các vị vua triều Nguyễn và những bực công thần), được phong tước Bình Giang quận công. Ở Sài Gòn, lăng ông được đặt ở Phú Nhuận (cùng với nhiều lăng khác như lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, lăng Trương Tấn Bửu, ...), cụ thể số 19, đường Cô Giang.

Lăng có kiểu kiến trúc chỉ dành cho bực công thần, chia thành 2 khu: khu đền thờ phía trước và khu mộ phía sau, được xây bằng hợp chất cổ. Với kiến trúc gồm bình phong trước, bình phong sau, vòng tường bao xung quanh cùng các trụ cột là những thành phần che chắn, bảo vệ cho phần mộ giữa. Mộ được xây dựng có hình chữ nhật xung quanh khắc các đường trang trí và hình tượng "dây lá hóa rồng" đang bay lượn. Khu mộ được đắp nổi nhiều hình tượng và trang trí nhiều mô típ hoa văn độc đáo, sống động: hoa sen, kỳ lân, rồng, hổ, voi, rái cá, tùng lộc, lộc bình, hoa điểu, hoa cúc dây, ... cùng nhiều bài thơ ghi công đức của ông và phu nhân.

Lăng nằm trong một góc thanh tịnh, gần ngã tư Phú Nhuận ồn ào, nào nhiệt. Người giữ lăng là bà cụ (mình không dám hỏi tên) đã sống ở đây hơn 50 năm. Bà kể: "quét tước, cúng tế, ... đều là tiền tư, không có được hỗ trợ gì hết trơn á cháu". Lăng Võ Di Nguy được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia theo Quyết định số 43-VH/QĐ ngày 07 tháng 01 năm 1993. Cấp quốc gia cơ đấy, ngẫm mà xót.

Con đò Thủ Thiêm

"Bắp non mà nướng lửa lò

Đố ai ve được con đò Thủ Thiêm"

Xưa, thường có nhiều cô gái làm nghề đưa đò, đón đưa người qua lại giữa hai bờ sông Bến Nghé. "Con đò Thủ Thiêm" là hình ảnh ẩn dụ các cô gái tuổi chưa quá 20 làm nghề này, và để ví khách qua đò có cưa cẩm được các nàng hay ko !

Đường hầm sông Sài Gòn, gọi bình dân là hầm Thủ Thiêm, được khánh thành đưa vào sử dụng từ ngày 21/11/2011, nối 2 bờ Q1 và Q2. Công trình là hạng mục quan trọng của dự án đại lộ Đông - Tây, bên cạnh góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông, nó còn có vai trò kinh tế, xã hội, kiến trúc cảnh quan quan trọng đối với TPHCM nói riêng và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam nói chung.

"Ve con đó Thủ Thiêm" đã khó, mà nay công trình này hoàn thành thì khó chồng thêm khăn. Đã 21 mùa xuân đi qua mà nó chưa ve được con đò nào.

SG,27/6/2014

Địa danh Cầu Bông

Ở rạch Thị Nghè, ăn vào phía Bà Chiểu (khu vực cầu Bông ngày nay), xưa là vùng đầm lầy, đất thấp, nước phèn, đầy rắn, cọp và bệnh sốt rét. . Người Khơme bản địa sống co cụm trên đất cao, làm ruộng thâm canh. Người Hoa cũng thế, giữ tập quán thâm canh cũ, làm rẫy rau cải, khoai lang, ... không xông xáo "phá sơn lâm, đâm hà bá" như dân Việt. Dân miền Trung vào định cư, sống với nghề chài lưới, đánh cá để mua gạo, mua trầu cau từ nơi khác sán xuất. Cảng Sài Gòn thành hình dần dần, đem lại phồn vinh cho một vùng đất trù phú và lý tưởng. Ngẫm lại thấm, công ơn của tổ tiên thật to lớn.

Ảnh: Phối cảnh cầu Bông sau khi xây xong (cầu Bông cùng với cầu Kiệu, cầu Hoàng Hoa Thám đang trong giai đoạn sửa chữa, giao thông bất tiện).

Cầu Bông xây năm 1771, nối liền 2 vùng Đa Kao và Bà Chiểu, lúc đầu mang tên là Cao Miên, do một Phó vương Cao Miên lúc đó đang xin tá túc tại Bến Nghé, cho bắt qua sông để tiện việc đi lại.

Về cái tên cầu Bông có nhiều giả thiết, nhưng giả thuyết được nhiều nhà nghiên cứu vùng đất Sài Gòn nói đến nhất là sau khi Tả quân Lê Văn Duyệt xây dựng 1 vườn hoa xinh đẹp gần cầu này thì dân gian bắt đầu gọi là cầu Hoa. Sau này, người dân phải đọc trại thành cầu Huê vì kiêng tên bà Hồ Thị Hoa là vợ vua Minh Mạng, mẹ vua Thiệu Trị (triều Nguyễn). Sau cùng, người dân Sài Gòn đổi hẳn tên cây cầu này là cầu Bông (bông là hoa theo cách gọi của người miền Nam) cho đến nay.

Thơ điên Nguyễn Tất Nhiên

"Cây xanh nói với lòng đường
Những khi im bóng là thường nhớ nhau"

Đây là hai câu thơ của "nhà thơ điên" Nguyễn Tất Nhiên. Gọi là nhà thơ điên vì không có ai vào giữa trưa, đừng giữa ngã tư Biên Hòa (quê ông) như chốn không người, bỏ tay vào túi quần, ngẩng mặt lên trời. Ông bộc lộ tâm hồn nghệ sĩ từ khi còn rất trẻ, đầu óc luôn suy nghĩ đâu đâu, không tập trung được, bạn bè thường gọi là Hải Ngáo hoặc Hải Khùng (Nguyễn Hoàng Hải là tên thật của ông). Năm khoảng 20 tuổi, ông được gọi nhập ngũ trường Võ Khoa Thủ Đức nhưng cho thôi vì lí do bất ổn tâm thần.

Ông có một mối tình vô vọng với một cô gái người Bắc, tên Duyên. Đó chính là cảm hứng để ông sáng tác một số bài thơ: Cô Bắc kỳ nho nhỏ, Thà như giọt mưa, Hai năm tình lận đận, Masoeur, ... Cây đại thụ, nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc một số bài, và đã đi vào lòng người, gắn liền với cô Duyên ấy:

"Này cô em Bắc Kỳ nho nhỏ, này cô em tóc demi garcon..."

"Thà như giọt mưa, vỡ trên mặt én, thà như giọt mưa, khô trên mặt Duyên..."

Nhưng lẽ thường, tài hoa thì bạc mệnh, ông tự tìm đến cái chết năm 40 tuổi, trong một chiếc ô tô cũ, đậu dưới bóng cây trong sân chùa tại California.

Tìm rất nhiều, kể cả lục lại history youtube, một số trang nước ngoài, nhưng vẫn không thấy link liên khúc ba bài: Thà như giọt mưa, Hai năm tình lận đận, Em hiền như masoeur của Duy Quang và Thái Châu song ca (không có Thế Sơn). Thì thôi đành ...

https://www.youtube.com/watch?v=78jqiWH96z0

(Trong đoạn có chiếu lồng 1 đoạn trong clip đề cập, để tưởng nhớ cố ca sĩ Duy Quang).

(Ảnh là đường Nguyễn Du, là cảm hứng để ông sáng tác bài "Sài Gòn trên đường Nguyễn Du).

Con đường có lá me bay

Nói về đặc trưng cây xanh thì nếu như ở Hà Nội là "nhớ phố Quang Trung đường Nguyễn Du những đêm HOA SỮA thơm nồng" (Nhớ về Hà Nội - Hoàng Hiệp) thì Sài Gòn có "Con đường có LÁ ME bay, chiều chiều ta lại cầm tay nhau về..."

Bài hát Con đường có lá me bay (thơ Diệp Minh Tuyền, Hoàng Hiệp phổ nhạc) ắt hẳn đã hằn sâu trong kí ức của dân cựu trào Sài Gòn hoặc những ai thích dòng nhạc trữ tình thời chiến này. VẬY CON ĐƯỜNG CÓ LÁ ME BAY LÀ ĐƯỜNG NÀO ?

Có lẽ học sinh trường Lasan Taberd (nay là trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa) biết rõ điều này nhất. Chiều chiều tan trường, từng tà áo dài thướt tha trên con đường rợp bóng me xanh ngắt, cảm giác thật trong trẻo, tràn đầy nhựa sống. Mỗi khi trời mưa, "mưa me" rơi lộp bộp từ tán lá xuống tóc, mặt, đọng trên mi, vương trên cánh mũi, ... lá me rải khắp mặt đường, vạn vật như vừa trải qua một quảng nghỉ ngắn để bắt đầu guồng quay mới.

Vâng, tôi đang nói đến con đường Nguyễn Du dài khoảng 2.266m, lộ giới 20m, chạy từ đường Tôn Đức Thắng đến đường Cách mạng tháng Tám, thuộc các phường Bến Nghé và Bến Thành, quận 1 và có 250 cây me. Con đường này đã là cảm hứng cho rất nhiều bài hát đi vào lòng người: Em còn nhớ hay em đã quên (Trịnh Công Sơn), Thành phố tình yêu và nỗi nhớ, Sài Gòn trên đường Nguyễn Du, ...

"Cây me của các đô đốc" có tên khoa học là Tamarindus India, còn có tên là Tamarind tree, thuộc họ Vang - Caesalpiniaceae, nguồn gốc từ châu Phi và Ấn Độ, được trồng trên đường Nguyễn Du vào năm 1895 với khoảng cách 5m/cây. Ngoài ra, một số con đường có lá me bay khác: La Grandière (Lý Tự Trọng), Catinat (Đồng Khời),Espagne (Lê Thánh Tôn), Mac Mahon (Nam Kỳ Khởi Nghĩa), ...

Cây me đã và đang chứng kiến sự hình thành và phát triển của vùng đất Sài Gòn. Trong lúc ngồi viết mấy dòng này, tôi bất chợt nhận ra rằng mình đang ngân nga:

"Em đi đâu về mà tóc đầy me 

Em ngồi em chải, nghĩ gì vui thế ..."

06/7/2014

Long mạch ở Sài Gòn

Nhân dịp sáng này lướt face thấy hình nhà của ông Wang Tai xưa, mình xin được phép kể chuyện mọi người nghe trong một buổi chiều mưa lất phất về mấy cái long mạch ở cái đất Sài Gòn này. Sài Gòn xưa có tổng cộng 3 cái long mạch.

- Cái long mạch thứ nhất: như nhiều bạn đã biết về câu chuyện xây dựng Hồ Con Rùa là do Nguyễn Văn Thiệu muốn giữ đất long mạch đoạn từ Dinh Độc lập tới Công trường quốc tế nên mình chỉ đề cập tới 2 cái long mạch còn lại ở đất Sài Gòn.

- Cái long mạch thứ hai nằm ở đoạn 3 đường Hàm Nghi - Tôn Đức Thắng - Nguyễn Huệ kéo dài tới cột cờ Thủ ngữ. Xưa chỗ này là ngôi nhà của Wang Tai (xin đừng dịch là Quan Tài vì chữ này chưa có tài liệu nào dịch chính xác tên, một số gọi là Vương Đại), đường Nguyễn Huệ khi đó chưa lấp gọi là rạch Cầu Sấu. Wang Tai cho xây chỗ này ngôi nhà sang trọng và bề thế số một đất Sài Gòn - Bến Nghé lúc bấy giờ. Sau, Tây đặt vấn đề mua lại căn nhà nhưng Wang Tai nhất quyết không bán, chỉ đến khi vu cho ông liên quan tới Thiên Địa Hội thì ông mới chịu nhượng lại căn nhà này với giá 254.000 francs năm 1880. Pháp cho phá bỏ căn nhà và xây lại theo kiến trúc Pháp. Về vết tích thì chỗ này, ngày nay có thể là trụ sở Cục hải quan TPHCM.

- Cái long mạch thứ ba hiện tại nằm trải dài từ chân cầu Chà Và tới ngã ba Hải Thượng Lãn Ông và Châu Văn Liêm kéo dài tận tới bến xe Chợ Lớn. Xưa 2 con đường này cũng chưa được lấp gọi là rạch Chợ Lớn. Thế này thầy địa lý gọi là Lưu hà phi long (nước chảy như rồng bay). Chỗ ngã ba này là nhà của ông Quách Đàm (chắc hẳn nhiều người đã nghe cái tên này). Sau, khi chính quyền muốn lấp kênh này, ông Quách Đàm phản đối quyết liệt và xây tặng chợ Bình Tây nhưng cũng không giữ được long mạch. Khoảng hơn chục năm sau, đại gia Quách Đàm tán gia bại sản, thân bại danh liệt ...

Câu chuyện về long mạch được lưu truyền trong dân gian với nhiều tính chất hoang đường nhưng đã góp phần không nhỏ vào quá trình hình thành và phát triển đô thị Sài Gòn ngày nay. Sài Gòn còn đó nhiều điều hấp dẫn.

Thi đáo Tùng Tuy

Cũng như Thi Sách giao với Hai Bà Trưng, Lạc Long Quân thì phải hợp với Âu Cơ; qua cầu Chà Và, mé quận 8, có đường Tùng Thiện Vương, lại có đường Tuy Lý Vương nối liền nhau, nhiều người qua lại nhưng ít biết rõ mối quan hệ hai cái tên này. (Bài viết dài quá, ai thích đọc chơi).

Vua Tự Đức đã nhận xét: “Văn như Siêu, Quát; Thi đáo Tùng, Tuy”. Tùng Thiện Vương tên Miên Thẩm, Tuy Lý Vương tên Miên Trinh, hai ông là con trai thứ 10 và 11 của vua Minh Mạng, có tài làm thơ xuất chúng, cùng với Tương An Quận Vương Miên Bửu (con trai thứ 12 của vua Minh Mạng) xưng là Tam Đường nhà Nguyễn (trong chơi bài thì người ta gọi là 10 J Q hoặc là 10 bòi đầm). Hai ông đồng sáng lập nên Mạc Vân Thi Xã (hay còn gọi Tùng Vân Thi Xã), một hội thơ nổi tiếng của cố đô Huế ngày xưa, tập hợp nhiều danh sĩ đương thời như: Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát, Hà Tôn Quyền, Phan Thanh Giản, Nguyễn Đăng Giai, … và được so sánh với Hội Tao Đàn của vua Lê Thánh Tông thời Hậu Lê.

Thơ cả hai ông đều được đánh giá rất cao, nhưng mỗi người một phong cách khác nhau. Thơ của Tuy Lý Vương theo đánh giá là “cẩm tâm tú khẩu” (lòng gấm, miệng vóc, chỉ người làm thơ lời đẹp như gấm vóc), có tiên phong đạo cốt, nghe như khúc hát nghê thường, dầu chưa hết bài cũng hiểu được điệu hát du dương ở trên cõi trời, chứ dưới cõi trần chưa dễ thấy. Tuy lời thơ khá điêu luyện, nhưng phần nhiều ít có giá trị hiện thực, kém Miên Thẩm, nhất là mặt tư tưởng. Sau này, ông có làm một số bài thơ nói về thực trạng xã hội và được đánh giá khá đặc sắc. Tùng Thiện Vương thì ngược lại. Ban đầu, chủ đề ông chọn thường là về hoa, bướm. Sau này, khi ra Lệ Khê, sống gần dân, hiểu được nỗi khổ của dân, ông làm nhiều bài nói lên thực trạng xã hội rối ren, loạn lạc khắp nơi, thiên tai mất mùa liên miên.

Ngày đầu xuân, 2 ông cùng các tôn thất và đại thần vào điện Thái Hòa bái thọ vua Minh Mạng. Vua muốn khoe tài thơ các con, bèn bảo từng người đọc một bài thơ, gọi là kiểm tra sức học thế nào. Tuy Lý Vương Miên Trinh đọc trước, đọc xong vua đắc ý, các quan thì ra sức xu nịnh. Tới lượt Miên Thẩm. Ông đưa mắt nhìn các vị quan tai to mặt lớn, rồi thưa:

- Tâu phụ hoàng, lời thơ của con còn vụng về, nếu có sai sót chỗ nào, mong phụ hoàng lượng thứ. Rồi ông cất giọng đọc:

Sớm dâng tiền phù lưu,

Tối dâng tiền phù lưu

Quan trên xơi phù lưu,

Dân dưới mới khỏi tù…

Dân dưới bán nhà bán đến vợ

Khỏi bị gông cùm thì bị nợ

Vợ bồng con đến để biệt chồng,

Ngó nhau nhai trầu khóc nức nở.

Nghe đến đâu, Minh Mạng mặt biến sắc đến đấy; còn các bị quan tham nhũng đều chạm nọc, tái mặt. Minh Mạng bảo: “Bài thơ này không trau chuốt bằng những bài con làm trước đây. Con thử đọc cho ta nghe bài khác xem có hay hơn không”.

Miên Thẩm bình tĩnh, ung dung đọc tiếp:

Ngày vác hai cây tre

Bán đi để đỡ dạ

Trong cửa, tre chất non,

Ngoài cửa, tiền không trả.

Chẳng nói thì đau lòng.

Nói thì roi quất thẳng vào hông.

Ôi chao ơi!

Đi ra về, nước mắt dầm dề,

Nay còn đốn vác làm chi hè,

Thà chết đói nằm bên tre.

Nghe xong, Minh Mạng giận đến đỏ mặt tía tai, ông đưa mắt nhìn hai quan giảng tập (chịu trách nhiệm dạy dỗ các tôn thất). Trương Đăng Quế vội quỳ xuống tạ:

- Tâu hoàng thượng, thần lạm giữ chức vụ bảo ban cho hoàng tử mà không tròn trách nhiệm, để hoàng tử làm thơ khiến bệ hạ phiền lòng, hạ thần xin chịu tội.

Nhưng Thân Văn Quyền bước ra, khảng khái nói:

- Tâu hoàng thượng, thần trộm nghĩ thơ của Thương Sơn (tên hiệu của Miên Thẩm) là muốn noi gương Bạch Lạc Thiên làm thơ để giúp vào việc sửa sang chính sự, uốn nắn lầm lỗi của kẻ làm quan, và để trên chín bệ hiểu thấu dân tình, thiết tưởng bệ hạ cũng nên rộng xét mà đừng nên chấp trách.

Biết Thân Văn Quyền xưa nay vẫn cương trực, dám nói, Minh Mạng đành dịu giọng:

- Thơ như vậy cũng không sao, chỉ có điều đầu năm mà đọc thơ nói đến chết chóc là gở, e sẽ rông cả năm. Thôi trẫm cho bãi chầu.

Miên Thẩm ra về, cười thầm trong bụng khi nhớ lại vẻ mặt tái như chàm đổ của mấy ông quan tham nhũng bị thơ chàng vạch mặt trước vua.

Ngày nay, ở Huế vẫn còn vương phủ của hai ông. Ngoài ra, ở Đà Nẵng, hai đường tên này cũng nằm cạnh nhau. Ngoài lề một chút, ắt hẳn ai cũng đã học qua bài “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử, nhưng thực ra địa danh này bị gọi sai, nên gọi đúng là thôn Vĩ Dã (nghĩa là cánh đồng trồng lau), là tên hiệu của Tuy Lý Vương Miên Trinh, sau này dùng để đặt tên cho ngôi làng mà ông ở. Vĩ Dạ là vô nghĩa.

Ngoài lề một chút nữa, nếu có bạn thắc mắc vì sao tên mấy ổng đều có chữ Miên thì có thể google từ Đế hệ thi, khá thú vị.

(Ảnh đi lang thang, mắc mưa và ăn cháo bên Quận 8).

Cảm ơn đời còn đó hai chữ nhơn nghĩa

    Bà cụ đi lạc do khám bệnh ở Gò Vấp, lên xe số 8 đoạn Hoàng Văn Thụ. Lụm khụm, bà được một anh thanh niên đỡ lên xe, rồi được nhường ghế. Anh hỏi chị lơ "về Thủ Đức hết nhiêu chị?". Chị lơ bảo thôi, cho cụ quá giang. Bà cụ già yếu rồi, bảo "thôi con, bà mới được người ta cho tiền, con không cần trả cho bà". Tai bà cũng lãng, chị lơ hét to mấy lần là cho quá giang nhưng vẫn cứ lặp lại "để bà trả", giọng nghẹn ngào. Chị này không hiền, nãy giờ mấy lần quát sinh viên, nhưng thỉnh thoảng lại liếc nhìn bà cụ, trong ánh mắt, mình thấy có sự xa xăm như đang nhớ tới mẹ mình. Thằng ngồi kế mình, tầm tuổi, khóe mắt đỏ hoe, mình nhìn qua, chợt quay đi như mắc cỡ.

    Trên xe nhiều người hỏi thăm bà này nọ nhưng ai cũng có việc riêng nên hỏi là hỏi vậy thôi. Bà xuống trạm chợ Thủ Đức. Linh tính mình mách bảo có chuyện cần theo nên mình xuống trước mấy trạm chung với một bạn nữ. Bạn nữ hỏi thăm, hỏi xe đa ôm chở bà về rồi gửi tiền. Cũng may gần đó nhiều người, cô này 50 chục, chị kia hai mươi, ... Một anh tình nguyện chở bà về không mất tiền. Chị quán cơm gần bảo: "Tui gửi anh năm chục đổ xăng nè, lấy đi cho tui vui". Mình ngồi sau đỡ bà không ngã.

    Bà ở bên chợ Gò Công mút quận 9, đi khoảng nửa tiếng. Trên đường hỏi chuyện, bà tuổi Tị, năm nay 85 tuổi, chồng làm cộng sản, mất hai chục năm rồi. Bà có 12 người con, đi kháng chiến, bây giờ còn 6 người, trong đó 1 người bị tật chân, một người không bình thường, 4 người còn lại bà bảo "nó hỗn quá". Hộ khẩu trên CMND bà ở Phú Nhuận, nhưng bà bảo " nhỏ con vay tiền, bị siết nợ 6 năm nay rồi con". "Chắc kiếp trước sướng nên giờ bà khổ vầy nè".

    Tới chỗ, hỏi chú bán tạp hóa đầu hẻm, biết bà này ở đây lâu rồi, nên mình và anh yên lòng quay xe về. Tới đây, mình sẽ không phải viết (mình viết vốn không hay) nếu không trò chuyện với anh đi cùng. Hỏi ra, vợ anh mất 5 năm do tai biến, anh "gà trống nuôi con" 2 đứa, đứa lớn cấp 3, nhỏ cấp 2. Giờ anh đi làm thuê kiếm tiền nuôi con. Anh còn là phật tử, trong chùa có chuyện gì thì anh phụ hợ. Ngồi sau xe, gió cũng bạt nhưng không đến nổi mạnh để làm cay khóe mắt. Tới nơi, mình chỉ biết nói cảm ơn anh, gửi anh năm chục, nói: "Anh cầm uống cafe, thuốc lá nha".

    Nghiệm ra rằng, người nghèo khổ chính là những người cho đi nhiều nhất, vì họ không sợ mất mát gì cả. Điều họ cho đi cũng là vô giá, là tấm lòng chân thành chứ không ở vật chất. Dường như có một mối liên kết vô hình giữa họ; khi khó khăn, hãy yên lòng, vì tôi tin rằng, sâu thẳm trong trái tim, vẫn còn ở đó lòng "nhơn nghĩa" của con người với con người. Chợt, tôi nhớ:

"Thấy câu kiến nghĩa bất vi

Làm người thế ấy, cũng phi anh hùng"

Ai cũng là anh hùng, vì ai cũng có trái tim.

TĐ, 15/4/13

Nghìn năm mây trắng vẫn phiêu diêu

Xưa, nhà gần chợ cũ, cạnh nhà ông Phi. Ổng có 3 đứa con: đứa đầu tên Nhật, đứa kế tên Y, Bé Tư là út. Thằng anh trắng trẻo, cao ráo, phốp pháp, thường gọi Nhật béo. Nhật béo tánh hiền, dễ thương, có phần khù khờ, hay phụ má bán chuối chiên vào tầm bốn giờ chiều. Thằng Y, lớn hơn mình ba bốn tuổi, lúc nhỏ đi xe đạp không cẩn thận kiểu nào, vướng chân vào căm, mất một ngón cẳng, nên gọi Y Chín ngón. Khi đó, mình học mẫu giáo thì thằng Y lớp ba, lớp bốn là cùng, học hành không đến đâu, nhìn mặt lại bặm trợn, lối xóm vẫn rỉ nhau sau này thắng đấy là đại ca trong xóm chứ không vừa. Rồi nhà mình chuyển đi.

Hơn 15 năm, ba lần chuyển nhà, xem như bặt tin. Tình cờ, đám cưới đứa bạn cấp hai, mình gặp lại Y. Mang ly bia qua xã giao, mới biết giờ Y chạy xe ben, công việc ổn định, biết chăm lo cho gia đình. Vẫn khuôn mặt bặm trợn, cách nói chuyện thể hiện là thằng đàn anh, nhưng từ tốn, từng trải hơn. Hai tháng sau buổi đám cưới, được tin anh Y, thằng Nhật chết vì sử dụng ma túy quá liều.

Cuộc đời xoay vần, tay trắng thành ra tay đen khi nào đâu hay. Chỉ có mây trắng ngàn năm vẫn bay.

BẠCH VÂN THIÊN TẢI KHÔNG DU DU