Hoài niệm và Buồn

This morning I smelt autumn outside; she wriggled in the window slit, woke me up, and whispered: "I'm here darling". I gently opened my eyes, "Fuck you, bitch, I'm sleeping" - said I.

__________

Phượng tàn dã quỳ nở hoa

Trời buồn man mác biết là thu sang

Hoài niệm, một động từ thường được ta gán cho gam màu vàng úa, màu của lá mùa thu mà ở đất Sài Gòn hai mùa mưa nắng không thể nào hiểu được.

Hoài niệm, một tính từ thường được ta áp vào loại cảm xúc man mác, chưa hẳn là buồn nhưng không vui lắm.

Khi tôi nói về hoài niệm thì thường khung cảnh chiều thu êm hiện ra với mây lãng đãng trôi và lá rụng xào xạc. Hay là khi ngồi ủ ê phía góc tối căn phòng trong chiểu rả rích mưa, thưởng thức ly trà gừng nóng hổi, đọc một quyển sách văn học cổ điển. Hoặc cũng có thể, là khi giam mình trong phòng kín, cạnh màn hé một khe vừa đủ để thấy mưa rơi bên ngoài, ngân nga du dương khúc "Bản tình cuối" với giọng hát Tuấn Ngọc. Tôi hòa nỗi buồn của mình vào thứ chất lỏng đắng đắng chát chát của ly cà phê và thả nó ra cùng với làn khói trắng.

Hoài niệm của mỗi người là một bức tranh với nội dung và hình thức khác nhau tùy vào tâm tính và ký ức, nhưng đều có chung gam màu cũ kĩ của dòng thời gian.

Về trang Ngụy biện - Fallacy: Vài điều muốn chia sẻ

Địa chỉ page: https://www.facebook.com/nguybienVN

Biết đến dự án page từ trước khi nó được thành lập (founder mời like page khi nó chỉ khoảng hai, ba mươi like), tôi có theo dõi page sơ sơ tạm gọi là; đến nay, tính tới thời điểm truy cập, page này đã đạt mốc lượt like khá đẹp: 33.222, tôi nhận thấy ba điểm cần chú ý ở page Ngụy biện - Fallacy

1. Tên gọi

Theo như tên page, ta hiểu fallacy mang nghĩa ngụy biện. Thực ra không chính xác, khái niệm fallacy mang ý nghĩa rộng hơn là ngụy biện. Ngụy biện (Sophism) được hiểu là một sai lầm được sử dụng cố ý trong tranh luận. Một sai lầm trong tranh luận do vô ý được gọi là ngộ biện (Paralogism). Hai khái niệm "Ngụy biện" và "Ngộ biện" gọi chung là Fallacy. Như vậy ở đây, founder đã để người đọc hiểu khái niệm Fallacy thiên về ngụy biện, một từ mang hàm ý không mấy tốt đẹp trong tiếng Việt. Ẩn ý ở đây nhằm mục đích gì?

2. Sử dụng ngụy biện

Bỏ qua nhận định về chất lượng nội dung mà nói theo ngôn từ bình dân, giản dị của ông anh tôi "viết ngu và dở ẹc" thì ở đây, dễ thấy page chủ trương khuyên độc giả tránh sử dụng fallacy trong tranh luận. Tuy nhiên, ở phương Tây, fallacy được chấp nhận sử dụng trong tranh luận. Chẳng hạn, lấy một ví dụ đơn giản về lối ngụy biện "Công kích cá nhân (ad hominem)".

"Trong xóm này ông A là một người xấu tính nhất, nên chính ông A là kẻ trộm".

"Trong xóm này ông A từng có tiền án về tội trộm cắp nên rất có thể ông A chính là kẻ trộm".

Dù cả hai phát biểu (statement) đều sử dụng lỗi công kích cá nhân nhưng vẫn có sự khác biệt giữa hai lối lập vừa nêu trên. Điểm mấu chốt ở đây là sự xác đáng giữa hai vế trong khi công kích một người. Và nói rộng ra, sử dụng ngụy biện hợp lý trong tranh luận là việc hoàn toàn được chấp nhận, trong những trường hợp khả dĩ.

(Có thể tham khảo thêm phần Criticism as a fallacy trong khái niệm Ad Hominem trên Wiki để hiểu rõ ví dụ kể trên)

https://en.wikipedia.org/wiki/Ad_hominem

3. Mục đích

"Các kiến thức về ngụy biện (fallacy) rất đáng tiếc lại không được dạy rộng rãi trong các trường ĐH, hay ít nhất là trong các khoa ngành XH, báo chí tại Việt Nam. Vì sao như vậy? Câu trả lời admin nghĩ đến, đó là kiến thức này tuy rất hay nhưng không có lợi cho nhà chức trách, vì họ muốn đại đa số dân chúng không thấy những cách lý luận tầm bậy, sai bét nhè, phản khoa học của các tài liệu chính thống nhà nước, báo chí VN.."

Chiến lược của page: cung cấp loại công cụ miễn phí cho mọi người, để mỗi người có trong tay một loại vũ khí nhằm sử dụng chống lại Nhà nước. Vì vậy, theo quan điểm bản thân, ai cho gì miễn phí thì cứ xài, nhưng xài phải hiểu xài ra sao, xài như thế nào. Nhiều khi tưởng nó tốt, mà thực ra chả tốt gì cả. Giờ facebook đầy cỏ rác, phải suy nghĩ đủ thứ, mệt mỏi.

Hồn bướm mơ tiên

Ở đời, có muôn vàn lý do khiến người ta yêu nhau mà không đến được với nhau. Hồn bướm mơ tiên (HBMT) kể về Ngọc, chàng trai theo lối Tây học, lên chơi chùa Long Giáng vãn cảnh, lỡ trót trao trái tim mình cho "chú tiểu" Lan:

"Thưa ni cô, ni cô không ngại. Tôi xin thú thật với ni cô rằng tôi yêu ni cô, tôi yêu ngay từ lúc còn tưởng ni cô là trai. Ni cô là một người thông minh dĩnh ngộ, xinh đẹp như thế thì ai lại không yêu được... Mà lạy Phật tha tội cho, có lẽ ni cô cũng đôi lần cảm động".

Dù có một thoáng động lòng trần tục nhưng cuối cùng Lan vẫn chọn gửi mình nơi cửa Phật. Truyện kết thúc vào buổi chiều thu lá rụng, với hình ảnh Ngọc dắt chiếc xe đạp xuống đồi, "vạn vật như theo tiếng chuông chiều thong thả rời vào quãng êm đềm, tịch mịch"; còn Lan "đứng chắp tay tụng niệm, mắt lờ đờ nhìn xuống con đường đất quanh co, lượn khúc dưới chân đồi".

Cốt truyện đơn giản, ít nhân vật, đồng thời, tác giả sử dụng lối văn ngắn gọn, đơn giản, HBMT vẽ ra bức tranh mực tàu, đưa người đọc vào cõi sơn thủy trầm mặc.

Nghệ thuật nổi bật trong truyện chính là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Ông diễn sự biến đổi tâm lý bên trong nhân vật hết sức tự nhiên, hợp lý và duyên dáng.

Nhẹ nhàng, sâu sắc, thoảng hương trầm u mặc cõi Phật pháp, đọc Hồn bướm mơ tiên như uống một ngụm tịnh trà trong buổi chiều thu man mác có "lá rụng!", "lá rụng!", xa xa tiếng chuông chùa ngân vọng tái tê. Cái đăng đắng ban đầu xen lẫn vị ngọt diu thanh của chén trà làm dư vị của nó kéo dài, khiến ta luyến tiếc mãi. Đó là cảm giác khi gập sách lại.

Nhưng dọc truyện này, mị tình quá, hay như ai đó gọi "yêu nhau trong linh hồn trong lý tưởng" mà không cần sum họp. Cái chất lãng mạn này không trách được, vì là trào lưu chung trong dòng chảy văn học thời bấy giờ. Và Hồn bướm mơ tiên, tiểu thuyết đầu tiên của Tự lực văn đoàn, đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình.

TQĐ, 25/6/16

Từ cải cách giáo dục ở Phần Lan nghĩ về chuyên ngành Đô thị học (Urban Studies)

Tuần vừa qua, các phương tiện truyền thông có đăng tin về sự thay đổi lớn trong giáo dục ở Phần Lan. Theo đó, học sinh sẽ không còn học các môn riêng lẻ như toán học, vật lý, lịch sử, địa lý,…; thay vào đó, các em sẽ học các môn này theo “chủ đề hiện tượng”. Xin được trích ví dụ từ bài báo trên Vnexpress đăng ngày 03/4/2015 

Link bài viết: http://vnexpress.net/tin-tuc/giao-duc/pha-n-lan-xoa-bo-hoc-tung-mon-rieng-le-3177217.html)

“Chẳng hạn, khi học chủ đề Liên minh châu Âu, những kiến thức về kinh tế, lịch sử, ngôn ngữ, địa lý của các quốc gia thành viên, sẽ được lồng ghép vào bài dạy.”

Như đã biết, Phần Lan là đất nước có nền giáo dục tiên tiến bậc nhất trên thế giới; và những nhà giáo dục của Phần Lan, lẽ dĩ nhiên là những chuyên gia hàng đầu. Việc thay đổi như vậy không phải từ những ý nghĩ đột xuất của một cá nhân hay nhóm xã hội nào; chắc chắn nó đã được đưa ra bàn bạc, nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi trở thành phương pháp, hệ thống giáo dục quốc gia. Bản thân người viết hoàn toàn ủng hộ và yêu thích.

Vậy cải cách đó có gì liên quan tới chuyên ngành Đô thị học. Phần tiếp sau chắc chắn không giải thích hoàn toàn thỏa đáng câu hỏi trên; đó chỉ là những suy nghĩ, những hiểu biết pha chút nào đấy tình cảm cá nhân của người viết; bạn đọc thấy sai chỗ nào, chỉnh chỗ đấy, mắc cỡ gì.

Như đã biết, để đáp ứng nhu cầu nhận thức thế giới tự nhiên và xã hội, khoa học đã phát triển theo hướng phân chia thành ngành và chuyên ngành. Sự phân ngành của các ngành khoa học xã hội và nhân văn diễn ra từ những năm 90 của TK XVIII. Người ta cho rằng, mỗi chuyên ngành thường có sự tương ứng với một lĩnh vực nào đó của thế giới và chúng được coi là một chỉnh thể cần phải nghiên cứu độc lập. Các chuyên ngành xác định ranh giới rõ ràng và tồn tại một cách bình đẳng. Trong đó, mỗi chuyên ngành lại hình thành cho mình những chương trình, những khái niệm, nội dung, lý thuyết, phương pháp nghiên cứu, các lĩnh vực chuyên sâu,...

Tuy nhiên, sự hình thành và phát triển của các học thuyết khoa học xã hội mới trong TK XIX - XX, đặc biệt là quan điểm duy vật biện chứng của Các Mác đã phủ định xu hướng này. Các khoa học gia cho rằng, những hình thức mới của tri thức đòi hỏi phải có những bộ khung kiến tạo tri thức mới. Họ đã thách thức tính cục bộ của các khoa học chuyên ngành trong việc khép kín quy trình nhận thức. Và thực tiễn đã được giải quyết dựa trên quan điểm này, qua đó chứng minh tính liên ngành trong khoa học là đúng đắn và chân chính.

Một trong những đặc điểm của chuyên ngành Đô thị học mà tất cả SINH VIÊN ĐÔ THỊ (và có lẽ là cả những học sinh THPT có nguyện vọng thi vào ngành) đều biết rõ chính là tính liên ngành: môi trường đô thị, kinh tế học đô thị, xã hội học đô thị, kiến trúc cảnh quan đô thị, đô thị học đại cương,...

Để làm rõ điều này, trước tiên ta hãy tìm đến khái niệm về đô thị. Khái niệm kinh điển về đô thị mà tất cả chúng ta khi học môn Đô thị học đại cương đều nhớ rất rõ: "Tập hợp một nhóm người đông, sống, làm việc, sinh hoạt trên lãnh thổ hạn chế (mật độ dân số cao), hoạt động trong lĩnh vực phi nông nghiệp tối thiểu 65%".

PGS. TS Nguyễn Minh Hòa - Trưởng khoa Đô thị học, trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG TPHCM

Nhắc lại khái niệm để nhớ, thật ra, xét đến cùng đô thị, dù lớn hay nhỏ, loại đặc biệt hay loại V (theo phân loại như nghị định số 42/2009/NĐ-CP), cũng đồng thời là:

+ Không gian vật thể

+ Không gian kinh tế

+ Không gian văn hóa – xã hội

Do vậy, khi giải quyết bất kỳ bài toán nào trong đô thị, người ta không thể sử dụng đơn thuần khoa học kinh tế hay thuần khoa học xã hội. Đô thị, là nơi giao thoa giữa các hoạt động kinh tế, xã hội, chính trị nên việc sử dụng các giải pháp, khoa học mang tính tổng hợp, liên ngành là đòi hỏi tất yếu.

Chính việc phải giải quyết bài toán đô thị bằng tư duy tổng hợp và liên ngành, nên cơ quan quản lý nhà nước về đô thị phải là nơi tập trung các chuyên gia về nhiều ngành: kinh tế, chính trị, kiến trúc – xây dựng, xã hội, văn hóa, giáo dục, … Những chính sách, những giải pháp đô thị cũng phải được đánh giá, nghiên cứu kĩ lưỡng trên cơ sở tranh luận, trao đổi và thống nhất giữa các chuyên gia với nhau.

Nói xuôi phải nói ngược. Chính sách, giải pháp đô thị đã được các cơ quan quản lý nhà nước về đô thị đưa ra, tức là ít nhiều đã được bàn bạc, trao đổi, thống nhất giữa các chuyên gia. Việc đánh giá những chính sách, giải pháp đó cũng phải dựa trên tư duy tổng hợp và liên ngành, không phải chỉ tùy vào cảm giác chủ quan, duy ý chí hoặc sử dụng đơn thuần một khoa học nào đánh giá; làm như vậy là phản khoa học, đi ngược lại xu hướng khoa học hiện đại.

Bỏ qua những yếu tố về thể chế chính trị, cơ cấu xã hội, năng lực cá nhân,… nếu chỉ xét đơn thuần về mặt khoa học, người viết tin rằng: Đô thị học (Urban Studies) là một khoa học hiện đại, chân chính, cấp thiết (đối với hoàn cảnh đất nước hiện tại), và đầy tiềm năng. Nếu bạn đã, đang hoặc sẽ trở thành thành viên của nó, bạn chắc chắn phải vững tin, từ tận đáy lòng.

GĐ, 06/4/2015

Về chốn quen cũ

Tắp xe lên lề đường, hãm phanh, dừng xe. Tôi mở cốp, lấy trong xe một điếu thuốc, và với một động tác nhanh nhạy quen thuộc, điếu thuốc đã bắt lửa trên môi tôi. Tôi kéo hơi đầu tiên thật sâu rồi từ từ nhả ra làn khói trắng xóa. Với một động tác nhanh nhẹn khác, tôi chộp lấy cuốn sổ và cây bút, loại bút kiến trúc độ dày nét 0,1. Tôi muốn chép lại cảm xúc này ngay bây giờ, vì tôi sợ thằng trí trong thằng Trí sẽ phản bội tôi ngay sau cái thời khắc hiện tại.

Viết lách, có thể là nghiệp của kẻ cầm bút, là con điếm mà thằng bồi bút lôi lên giường làm tình ngày đêm khi hắn có nhu cầu, là sở thích của kẻ mang tinh thần bệnh hoạn,... Nhưng thiên tính của nó thì mãi không thay đổi: giãi bày những chất chứa trong lòng.

Tôi trở lại đấy vào một tối trời mưa không nặng hạt, nhưng đủ làm cả người run lên vì lạnh, cái lạnh của nước mưa thấm qua áo vào da thịt. Đã thấy mây đen vần vũ từ xa, nhưng cả cái vô thức lẫn hữu thức đều bắt buộc bản thân không thể dừng xe quay đầu lại.

Cũng như yêu một cô gái, không phải vì cổ đẹp, xinh hoặc thông minh; là bởi những tính chất đó mang tính phổ quát, tức có rất nhiều cô gái có những tính chất trên; điều quan trọng chính là cảm giác, cái đặc thù mà cô gái đó mang lại cho ta, cái cảm giác mà không một cô gái nào khác có thể mang đến cho ta, chỉ riêng nàng mà thôi. Về cảm giác đó, ở những người khác nhau là không giống nhau. Về góc phố quen cũng vậy.

Góc phố quen, nơi tôi có thể lựa chọn vào một cafe DJ phù phiếm gọi một ly Long Island, trong ánh đèn mờ ảo làm lộng lẫy, lung linh những đường cong căng mộng, đầy nhựa sống hoặc thưởng thức một ly trà nghi ngút khói ở một trà quán đậm chất Huế với nhân viên nữ trong tà áo dài tím đằm thắm hỏi:"quỵ khạch dùng chi ạ?", hay thông thường nhất là một đĩa chân gà, hai chai bia ở một quán lề đường, quán không tên mà tôi thường gọi quán anh bê đê.

Tôi rẽ xe vào chốn không gian phù phiếm. Đó không phải tâm tính của tôi, mà bởi chỉ vì nơi đó có sự hòa quyện quyến rũ giữa hai mùi hương sứ trắng và cau trắng, từ ngôi biệt thự kín cổng cao tường tọa lạc tại địa chỉ số 9 đường CL. Cái cảm giác dễ chịu hoàn toàn, trong làn sương ẩm của cơn mưa vừa tan, hòa quyện thành một thể hơi hoàn hảo, dìu dịu đưa nhẹ vào mũi, làm thân thể nhẹ nhàng, thanh thoát, trầm mặc.

Dừng bút vì nó không còn mực, và đôi môi thì đang bỏng rát khi tàn thuốc đã cận kề. Tôi châm thêm một điếu nữa, và rút từ cốp cây bút chì. Tiếp tục, vừa ngồi trên xe vừa viết, dưới những giọt mưa vương trên lá, rớt xuống và tiếng nhạc từ quán cafe Pha Lê đối diện đang xập xình.

Tôi bắt đầu quan sát xung quanh vì bên trong đã trống rỗng. Chín trên mười chiếc xe gần nhất tôi thấy là có hai người, có nam có nữ. Vẫn như ngày xưa, nơi đây không dành cho những kẻ cô đơn, lạc lõng. Nhưng biết làm sao, cái cảm giác lạc lõng cho tôi nhiều cảm giác mà tôi vẫn đang thích thú tận hưởng, dù trong một vài khoảng, nó làm tôi đau nhói.

Hai kẻ đi bộ ngược lối nhau, nhưng đều nhìn tôi với cùng đôi mắt lạ lẫm. Quần kaki, áo sơ mi dài tay cài nút, mang giày tây, một kẻ đang ngồi ghi chú những dòng gì không rõ ràng, vì chữ hắn xấu quá.

Bên kia đường, ba bạn trẻ, một nam hai nữ, vừa dừng xe để thảo luận xem nơi đâu ăn chơi gần và ngon. Bụng tôi thì cồn cào, réo rắt, đòi hỏi phải chiều lòng nó. "Mày đợi tao tí đã", tôi vỗ ve nó, an ủi.

Tôi chọn ra ngoài, để thấy vật đổi sao dời, để lắng nghe âm thanh cuộc sống, để hít thở không khí có lẫn mùi hương quen thuộc, để tiếp xúc với thế giới. Tôi chọn ra ngoài để từ mắt thấy, tai nghe, tôi lại nghĩ, tôi cảm giác, hoài nghi, vui sướng, ưu sầu, lo toan, dằn vặt, mặc cảm,... để tôi thay đổi cái tinh thần hai màu đen trắng của mình, để tôi biết mình còn hiện hữu với thế giới này.